Wie komt wanneer in aanmerking om als heks vervolgd of veroordeeld te worden. Wat zijn specifieke kenmerken en hoe werden de voorwaarden gedefinieerd.

In een vijftigjarige tijdsverloop, 1602-1652, werden er 23 gedingen ingespannen en gevonnist waarvan 17 executies door het vuur. De bijgewoonde sabbatten gebeurden allen op het "casteellandt" gelegen rond de "Duvetorre". De terechtstelling van de 15 heksen en 2 tovenaars gebeurde op de grote markt. Er wordt door oude Nieuwpoortenaren verteld dat deze plek nog voor de oorlog van 1914 te zien was als een stervormige of cirkelvormige plavei gelegen in het midden van de markt, recht tegenover het huidige stadhuis.

Vanaf 1606 moesten de lagere rechtbanken, bij het aanvatten van een heksenvervolging, advies inwinnen bij de opperrechtbank: de Raad van Vlaanderen. De rechtbanken konden van deze verplichting vrijgesteld worden en dus tot de hogere rechtbanken gaan behoren. De Nieuwpoortse balie viel deze eer te beurt via de ordonnantie van 21 april 1608. De zeer katholieke Aartshertogelijke Hoogheden Albrecht en Isabella benadrukten, na de "slag bij Nieuwpoort" (1600), de noodzaak om héél erg streng op te treden tegenover heksen, tovenaars en ketters. Hierin kadert dan ook de vrijstelling van 1608. Bij analyse der 23 gevallen moet men rekening houden dat bij de eerste 9 aantijgingen, voor 1606, deze regel niet van toepassing was; voor 4 gevallen was dit wel van toepassing en voor de 10 gevallen erna geldde de vrijstelling van 1608. De rechtbank was bevoegd om onafhankelijk de tortuur in te stellen, waardoor velen onder helse pijnen bekenden en dit zeker nadat ze in de halsband werden gezet. Volgend aspect van de torture is essentieel om te weten: de torture in de 16de-17de eeuw werd niet als een straf aanzien maar als een middel en had op zich geen juridische betekenis indien de bekentenissen niet bevestigd werden "libre van torture". Bepaalde handelingen werden met de tijd verboden zoals: de waterproef (1595) en de traanproef (1600). Vanaf 1600 is de prikproef ongeldig wanneer zij door een beul wordt uitgevoerd, maar was wel geldig en bewijsvoerend indien ze door een dokter of een inquisiteur werd uitgevoerd en beoordeeld.

[Klik hier] voor een overzicht van de voorwaarden waaraan een kandidaat-heks moet voldoen.

[Klik hier] voor een overzicht van alle "heksen" en "tovenaars" die Nieuwpoort "rijk" was.