Vergelding?

Vlaanderen lag eens te meer als een rijpe vrucht tussen twee naties met een gezagsleemte. Eén voor één vielen de steden in de handen van het expeditieleger van le Despencer: Grevelingen, Duinkerke, St.-Winoksbergen, Kassel, Broekburg en Ariën (Aire) werd even omsingeld, St.-Venant, Belle (Bailleul), Poperinge, Mesen en een beleg werd geslagen rond Ieper. De meeste plaatsen zullen zich matig verzet hebben, omdat een uitputtingsslag erger was dan ééndaagse plunderingen. Het beleg van Ieper, dat acht weken duurde, mislukte. De stad, zoals reeds gemeld, op de terugweg van zijn grote rijkdom, weerstond. Het was vanuit die stelling dat le Despencer zijn leger met buit in Nieuwpoort liet inschepen. De Gentenaars zouden het beleg te Ieper verlaten hebben en zo droop het Engelse leger af. Ze stortten zich op Nieuwpoort begin september 1383. De O.-L.-Vrouwkerk, het stadhuis (schepenhuis) en de St.-Laureinskerk, behalve de toren, werden verwoest. Waarschijnlijk bleef de halle overeind, want het stadsbestuur zou er voortaan vergaderen. De motieven van de Gentenaars waren duidelijk tegen de loyalen met de graaf (en Frankrijk) gericht; die van de Engelsen waren de ontgoocheling te Ieper, de rancunes tegen de Vlamingen in de textiel van Engeland, de oppositie tegen de urbanisten. John Wyclifs volgelingen ("lollards"=lallers=zacht zingenden) hadden de simpele Engelsen uiteengezet hoe Engeland 100.000 pond per jaar betaalde aan de paus... De overstromingstechniek wordt dikwijls met succes bekroond en als beloning krijgt Nieuwpoort de hoge en lage rechtsmacht, i.p.v. Brugge, voor een periode in 1437. Volgens de kroniek van Jean de Molinet (1430-1507) werkte het voorbeeld van Nieuwpoort verstomming onder de tijdgenoten tijdens het beleg van 1489. De overstromingstechniek, veel lef en de achterdocht van de Fransen bij hun bestorming, deden hen afdruipen na acht dagen. Weer werd Nieuwpoort beloond, ditmaal door hertog Maximiliaan. De hogere en lagere rechtsmacht komt over naar Nieuwpoort en de kapitein opperbaljuw zetelt er. Bovendien komt er grondgebied terug van Oostduinkerke. Tenslotte krijgt Nieuwpoort een deel van het haringmonopolie voor Vlaanderen. De O.-L.-Vrouwkerk wordt in 1510 uitgebreid met een vierde beuk en er worden 5.000 kommunikanten geteld. Recente kritische studies van B. de Meyer en W. Prevenier betwijfelen die cijfers. Op de belastingdokumenten van 1447 staan 753 huizen vermeld en 90 jaar later tekent V. du Plouich zijn stadsoverzicht met ongeveer 746 huizen, hetgeen opvallend dicht bij elkaar ligt! In 1512 (of 1513) brandt de stad te noorden van de Dam (Langestraat) en in 1542 moet men de bouwwerken van de losstaande toren van de O.-L.-Vrouwkerk stopzetten bij gebrek aan financiën: een teken voor de toestand van de stadskas!