|
1. Passchynken Emmelynck 66 jaar: Was het eerste slachtoffer en inwoonster van de stede Nieuwpoort en een relatief welstellende dubbel-weduwe. De aanklacht was deze van ziekte- en doodsbetovering van een aantal volwassenen waarbij een deel genazen na een belezing. De invloed van de "genezeres-waarzegster" omschreven als het "Duits vrouwken" is in dit proces erg duidelijk, want de meesten citeren haar als zijnde de vrouw die hen naar de schuldige heeft geleid met de uitspraak: "Passynken is een heks want zij spreekt gedurig over de heksen van de omstreek". Deze waarzegster wordt merkwaardig genoeg zelf nooit verhoord tijdens het proces of vooronderzoek. Belangrijk detail: Passchynken kon lezen en schrijven. Zij werd levend verbrand op 12 november 1602.
2. Michelyne Verstraete 47 jaar: Is een arme Wervikse die te Nieuwpoort woonde. De aantijgingen draaien rond het betoveren van dier en mens, het oproepen van onheil en medewerking met de ongelovige protestantse Hollander. Opnieuw wordt het Duits vrouwken "Christyneken" vermeld als aanwijzende en bewijzende factor. Verstraete werd levend verbrand op 17 december 1602.
3. Schepen Jan de Deyster 45 jaar: Wordt reeds gedurende de 2 vorige processen aangehouden. Hij was een van de rijkste burgers van de stad en bezat 6 huizen met stenen schouwen en was tevens de vader van Jeanne Panne. Analoge aantijgingen zoals bij Passchynken en Michelyne maar verzwaard met "sexdelicten" en zijn open staan voor het andere gedachtengoed (protestantisme) zonder er lid van te zijn. Voeg hierbij zijn ketterse uitspraak dat hij noch in duivels noch in toverij geloofde en het hek is van de dam om hem als eerste tovenaar/zwarte magiër te veroordelen. Hij werd samen met de volgende heks publiekelijk "levend tot ten pulver" verbrand op 17 januari 1603.
4. Francyne Eeckhoutte 55 jaar: Deze leurster had naast de nu reeds gewoon geworden aanklachten van ziekte- en doodsbetoveringen een persoonlijke duivel. Opvallend is het frequent vermelden in haar processtukken van de spreuk: Godt zegent, Godt betert. Met het uitspreken van deze bewering over een gedupeerde gaf men openlijk toe dat deze door u betoverd was en dat je die betovering nu ongedaan maakte. Zij werd samen met Jan de Deyster levend verbrand op 17 januari 1603.
5. Francynken Blockx 75 jaar: Is een Nieuwpoortse dubbele vissersweduwe. In haar proces is de hoofdaanklacht kinderdood en verantwoordelijk zijn voor het mislukken van de visvangsten die laatste tijd. Ook zij wordt levend geëxecuteerd op 15 maart 1603.
6. Visser Heindrick Winnaert: Wordt 2 dagen later aangehouden maar wordt na zijn eerste verhoor vrijgelaten. Hij zal nog 3 maal worden opgepakt maar wordt even veel keer vrijgesproken.
7. Jan de Munck: Zoals reeds eerder vermeld zette hij zich vrijwillig ter purge op 15 juli 1605. De klachten die men er aanhoorde waren van dien aard dat de Magistratuur besliste hem te pijnigen. Hij bekende zich op onnatuurlijke wijze te hebben verrijkt en in Middelkerke gezien te zijn geweest met zijn duivel en duivelin en zich abnormaal snel te kunnen verplaatsen. Hij werd levend verbrand op 20 augustus 1605
8. Mechelyne Barts 50 jaar: Deze Ramskapelse vrouw werd reeds een eerste maal opgepikt in 1603, maar bij gebrek aan bewijzen weer vrijgelaten. Jan de Munck beschuldigt haar echter als medeheks. Haar proces handelt over het doodsbetoveren van volwassenen. Ze wordt samen met Jan verbrand op 20 augustus 1605
9. Mayken Zitters 74 jaar: Zij was de vrouw van boer en ex-schepen Jan van Doorne. Ook zij werd een eerste maal verhoord en vrijgelaten in 1603. Zij vertoonde tekenen van de duivelsziekte of epilepsie en leefde op erg slechte voet met de kloosterzusters die haar van de doodsbetovering van enkele medezusters beschuldigden. Zij werd levend verbrand op 3 december 1605
10. Mayken vande Bussche: Werd na 4 vooronderzoeken tussen 1606 en 1610 vrijgesproken en vrijgelaten.
11. Barbelle Straels: Werd na 3 vooronderzoeken vrijgesproken en vrijgelaten in 1606.
12. Calleken Clou: Na klachten in 1605 en 1606 begon haar proces in 1607. Ze had een advocaat en werd vrijgesproken.
13. Nele Coopmans 70 jaar: Werd reeds in 1603 door Francynken Blockx als medeheks aangeduid, maar werd toen vrijgelaten wegens gebrek aan bewijzen. Via de opgestarte positieve adviesprocedure bij het hof van de Raad van Vlaanderen werd ze verwezen naar de halsband en de torture die leidde tot bekentenissen. Haar panische angst en gedragingen sinds de aanhouding en veroordeling van Jan de Munck hebben in haar nadeel gespeeld. Ze werd ook levend verbrand op 16 juni 1607.
Voor al de nu volgende processen was de rechtbank van Nieuwpoort ontslagen van advies uitgaande van de Raad van Vlaanderen.
14. Pierenne Coopmans: Zus van boven vernoemde wordt in 1610 voorgeleid. Zij werd verbannen daar het vermoeden groot was maar de bewijslast onvoldoende tot niet bestaande. Ze werd echter op vraag van de Kortemarkse schepenen uitgeleverd die haar wel als gewurgde heks zullen verbranden.
15. Cathelyne Graeve 45 jaar: Er viel een gemoedsrust gedurende 4 jaar tot er bij de bevolking de maere liep dat Cathelyne Graeve een toveresse zou zijn. Bij haar thuis vond men verscholen een verdacht poederken dat men bij haar terechtstelling mee zal verbranden. In haar processtukken is er sprake van omtovering in een kat, om naar de sabbat te kunnen gaan en over de bizare reactie die katten hadden als ze in de omtrek was. Zij werd als laatste van de eerste heksengolf verbrand op 10 juli 1611.
Het was het einde van een heksenwaan die zijn wortels had in 1602 en 1603.
16. Calle Herrewijn 78 jaar: Zij is de start van een 2de golf van heksenwaan. Het mislukken van de laatste visvangsten wordt haar toegeschreven als ook enkele klassieke doods- en ziektebetoveringen en ze zal Jaquelyne Puyt als medeheks aanwijzen. Ze werd levend door het vuur verteerd op 22 maart 1627.
17. Jaqueleyne Puyt 78 jaar: Is de dochter van de in 1603 verbrande heks Franchyne Blockx en wordt levend verbrand op 20 juni 1627.
18. Perrinne Minne: Was van rijke huize wat geen beletsel is om haar te vervolgen en te veroordelen. Ze werd beschuldigd van gedaanteverwisseling in een kat en het hebben van de duivelsziekte. Verder het doodsbetoveren van volwassenen en kinderen met behulp van zilverstukjes. Haar niet reageren op de lopende mare en beschuldigingen werd als een niet uitgesproken bevestiging van haar heks-zijn beschouwd. De veroordeling van Perrinne als heks is één van de zeven grote voorspellingen van Jeanne Panne. Perrinne werd levend verbrand op 13 augustus 1639.
19. Jacquemyne van Hove: Kan zich laten vrijspreken via een smaadproces dat zich bij aanvang wel tegen haar keerde maar toch een goed einde kende.
20. Jeanne Panne 57 jaar: Ze werd levend verbrand op 16 mei 1650 en was de dochter van de in 1603 verbrande magiër Jan de Deystere. Zie voor een uitgebreide tekst over dit proces naar: Dalle.
21. Tanneke Depotter 66 jaar
22. Mayken Tooris 58 jaar: Vormden het laatste heksenkoppel van Nieuwpoort en werden ook samen terechtgesteld. Mayken had 19 jaar met de duivel geleefd en deed de sloepen van de vissers Vynck en Willaert zinken door er onder de vorm van een kraai op te gaan zitten. Mayken werd levend verbrand terwijl Tanneke voor de zelfde terechtstelling eerst gewurgd werd voor de feitelijke verbranding op 10 februari 1652.
23. Jacquemyne Degrootte: Deze heks kunnen we niet plaatsen wegens gebrek aan data maar we weten wel dat ze tot deze golf van levende heksenverbrandingen behoord. In haar proces is de hoofdaanklacht de betovering van de maaltkuipen in de brouwerij van Pieter Hans.
Wanneer we deze processen overschouwen en analyseren dan stellen we volgende zaken steeds vast:
1. het gaat steeds over dezelfde klachten
2. er bestaat vaak verwantschap of een relatie tussen de slachtoffers
3. de meeste vrouwen waren aan of leefden van "de dis", een voorloper van de COO en de huidige OCMW.
4. de hoge gemiddelde leeftijd van 63 jaar
5. de felste momenten van vervolging vallen samen met de zeer slechte stedelijke algemene toestand.
De heksen waren een mooie afleiding en zondebok voor al deze euvels en onbekwaamheden. Is de tijdsmentaliteit van toen wel echt veranderd in vergelijking met de onze?
|